Türkiye, 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli meydana gelen ve 11 ili etkileyen 7,7 ile 7,6 büyüklüğündeki depremlerle derin bir acı yaşadı. “Asrın felaketi” olarak nitelendirilen bu depremler, yaklaşık 14 milyon vatandaşı doğrudan etkiledi.
Merkez üssü Pazarcık olan depremlerin ardından Türkiye, uluslararası yardımları da kapsayan 4. seviye alarm ilan etti. Ülke genelinde 7 gün süreyle milli yas kararı alındı.
11 ilde ağır yıkım oluştu
Afetin vurduğu 11 ilde hızla çadır ve konteyner kent alanları belirlendi. Geçici barınma ihtiyacını karşılamak amacıyla 1 milyon çadır bölgeye sevk edilirken, 350 çadır kentte toplam 645 bin çadır kuruldu. Böylece yaklaşık 2,5 milyon afetzedeye barınma imkânı sağlandı.
Geçici barınma kapsamında KYK yurtlarında 477 bin 952 kişi, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı yurtlarda ise 710 bin 266 kişi misafir edildi. Bu tesislerde toplam 1 milyon 188 bin 218 afetzede ağırlandı.
Bunun yanı sıra 428 konteyner kentte 220 bin konteyner kurulurken, 707 bin afetzede bu alanlarda yaşamaya başladı. Konteyner kentlerde yalnızca barınma değil; beslenme, eğitim, sağlık ve sosyal alan hizmetleri de vatandaşların kullanımına sunuldu. İhtiyaçlar doğrultusunda konteynerlere 105 bin vantilatör ve 149 bin 305 klima yerleştirildi.
Hasar tespit ve enkaz kaldırma çalışmaları
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen hasar tespit çalışmalarında, 2 milyon 381 bin 888 bina ile 6 milyon 612 bin 685 bağımsız bölüm incelendi. Acil, ağır, yıkık ve orta hasarlı olarak sınıflandırılan 311 bin 440 bina ve 810 bin 902 bağımsız bölüm tespit edildi.
Acil yıkılması gereken ve tamamen yıkılan 60 bin 763 binanın enkazı 68 gün içinde kaldırıldı. Yıkımı planlanan 200 bin 167 ağır hasarlı binadan bugüne kadar 182 bin 773’ünün enkazı temizlendi. 18 ilde, hacim bazında yüzde 97, bina sayısı bazında ise yüzde 91 oranında enkaz kaldırma işlemi tamamlandı.
Hak sahipliği ve başvuru süreci
18 il, 179 ilçe, 8 bin 474 mahalle ve 2 bin 472 köyü kapsayan hak sahipliği süreci 30 Mayıs 2023’te başladı ve 211 gün içinde tamamlandı. Bu süreçte 845 bin 371 başvuru değerlendirildi. Yaklaşık 85 milyon evraktan oluşan dosyalar ilgili komisyonlar tarafından incelendi ve 70 bin komisyon kararıyla 15 milyon sayfalık değerlendirme yapıldı. Başvuruların yüzde 65’i e-Devlet üzerinden, yüzde 35’i ise AYDES sistemi aracılığıyla gerçekleştirildi.
Asrın inşa seferberliği
Depremin hemen ardından TOKİ, Emlak Konut GYO, Yapı İşleri Genel Müdürlüğü, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ve İller Bankası iş birliğiyle yeniden inşa süreci başlatıldı. 11 ilde 174 farklı alanda kurulan 3 bin 481 şantiyede, 200 bin mimar, mühendis ve işçi görev aldı.
Bu süreçte saatte 23, günde ortalama 550 konut inşa edildi. İlk temel, depremin 15. gününde Gaziantep’in Nurdağı ilçesinde atılırken, 45. günde ilk köy evleri hak sahiplerine teslim edildi.
Bugüne kadar Malatya’da 68 bin 293, Kahramanmaraş’ta 51 bin 875, Adıyaman’da 38 bin 533, Gaziantep’te 29 bin 433, Hatay’da 98 bin 74, Elazığ’da 12 bin 326, Adana’da 11 bin 381, Osmaniye’de 9 bin 200, Kilis’te 2 bin 261, Diyarbakır’da 16 bin 319, Şanlıurfa’da 12 bin 96, Bingöl’de 62, Kayseri’de 64, Tunceli’de 97 ve Sivas’ta 164 olmak üzere toplam 350 bin 178 konutun anahtarı hak sahiplerine teslim edildi.
Çalışmalarda sona yaklaşıldı
Son bir yıl içerisinde 254 bin konut daha tamamlandı. 27 Aralık itibarıyla toplam 455 bin konut ve iş yerinin teslim edilmesiyle deprem bölgesindeki inşa çalışmalarının tamamlanması hedefleniyor.
Öte yandan, deprem bölgesinde uygulanan Yerinde Dönüşüm Projesi’nin başvuru toplama ve değerlendirme süreci de sona erdi.
